About Swaraj Ashram
ସ୍ୱରାଜ ଆଶ୍ରମ ବିଷୟରେ
Swaraj Ashram के बारे में
Swaraj Ashram, Cuttack Town, Cuttack
ସ୍ୱରାଜ ଆଶ୍ରମ, କଟକ ସହର, କଟକ
स्वराज आश्रम, कटक टाउन, कटक
Swaraj Ashram in Cuttack is a historically significant heritage site, once the hub of freedom-struggle activities in Odisha. It served as a base for Mahatma Gandhi’s visits, hosted key meetings of national leaders, and today stands as a protected monument and museum celebrating Odisha’s role in the Indian independence movement. Swaraj Ashram is closely linked with Mahatma Gandhi’s visits to Odisha and the Swaraj (self-rule) movement. The ashram was an active centre of freedom-struggle activities in Odisha during the Non-Cooperation Movement in the early 1920s. Mahatma Gandhi stayed here during his visits to Cuttack — beginning on March 22, 1921 — and used it as his base for meetings and planning. He addressed large public gatherings from nearby riverbeds in the mornings. Gandhi returned multiple times to Odisha between 1921 and 1946, and the ashram features around 200 historic photographs documenting his visits and other leaders of the freedom movement. Because it served as a hub of political activity and strategy during the struggle for independence, the ashram became known as a breeding ground for nationalist leadership in Odisha. The two-storey colonial-era building spreads over approximately 1100 sq ft and was once the heart of Odisha’s political activism under the Indian National Congress. The Government of Odisha declared it a protected monument under heritage laws and has periodically worked to preserve and develop the premises. Inside the ashram, a stone slab marks the spot where Gandhi held meetings, and a statue of Gandhi has been installed. The interiors display photographs from Gandhi’s visits and other memorabilia related to Odisha’s freedom movement.
କଟକସ୍ଥିତ ସ୍ୱରାଜ ଆଶ୍ରମ ଏକ ଐତିହାସିକ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଐତିହ୍ୟସ୍ଥଳୀ ଅଟେ। ଏହା ଏକଦା ଓଡ଼ିଶାର ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ବିଭିନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପର ପ୍ରମୁଖ କେନ୍ଦ୍ର ଥିଲା। ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଓଡ଼ିଶା ଗସ୍ତ ସମୟରେ ଏହା ତାଙ୍କର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳୀ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲା। ଏଠାରେ ଜାତୀୟସ୍ତରର ବହୁ ବିଶିଷ୍ଟ ନେତାଙ୍କ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ବୈଠକ ମଧ୍ୟ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା। ବର୍ତ୍ତମାନ ଏହା ଏକ ସଂରକ୍ଷିତ ସ୍ମାରକ ଓ ସଂଗ୍ରହାଳୟ ଭାବେ ଓଡ଼ିଶାର ଭାରତୀୟ ସ୍ୱାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନରେ ଥିବା ଅବଦାନର ସ୍ମୃତି ବହନ କରୁଛି। ସ୍ୱରାଜ ଆଶ୍ରମ ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଓଡ଼ିଶା ଗସ୍ତ ଏବଂ ସ୍ୱରାଜ ବା ସ୍ୱଶାସନ ଆନ୍ଦୋଳନ ସହ ଘନିଷ୍ଠ ଭାବେ ସମ୍ପୃକ୍ତ। ୧୯୨୦ ଦଶକର ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ଅସହଯୋଗ ଆନ୍ଦୋଳନ ସମୟରେ ଏହି ଆଶ୍ରମ ଓଡ଼ିଶାରେ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମର ବିଭିନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପର ଏକ ସକ୍ରିୟ କେନ୍ଦ୍ର ଥିଲା। ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ ୨୨ ମାର୍ଚ୍ଚ ୧୯୨୧ରୁ ଆରମ୍ଭ କରି କଟକ ଗସ୍ତ ସମୟରେ ଏଠାରେ ରହିଥିଲେ ଏବଂ ବୈଠକ ଓ ଆନ୍ଦୋଳନର ଯୋଜନା ପ୍ରସ୍ତୁତି ପାଇଁ ଏହାକୁ ନିଜର ପ୍ରମୁଖ କାର୍ଯ୍ୟକେନ୍ଦ୍ର ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିଲେ। ପ୍ରତିଦିନ ସକାଳେ ସେ ନିକଟସ୍ଥ ନଦୀପଠାରୁ ବିଶାଳ ଜନସମାବେଶକୁ ସମ୍ବୋଧିତ କରୁଥିଲେ। ୧୯୨୧ ରୁ ୧୯୪୬ ମଧ୍ୟରେ ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ ଏକାଧିକଥର ଓଡ଼ିଶା ଗସ୍ତ କରିଥିଲେ। ଏହି ଆଶ୍ରମରେ ତାଙ୍କର ଓଡ଼ିଶା ଗସ୍ତ ଏବଂ ସ୍ୱାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରମୁଖ ନେତାଙ୍କ ସମ୍ପର୍କିତ ପ୍ରାୟ ୨୦୦ଟି ଐତିହାସିକ ଫଟୋଚିତ୍ର ସଂରକ୍ଷିତ ଓ ପ୍ରଦର୍ଶିତ ହୋଇଛି। ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମ ସମୟରେ ଏହା ରାଜନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ଓ ରଣନୀତି ପ୍ରସ୍ତୁତିର ଏକ ପ୍ରମୁଖ କେନ୍ଦ୍ର ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିବାରୁ, ସ୍ୱରାଜ ଆଶ୍ରମ ଓଡ଼ିଶାରେ ଜାତୀୟତାବାଦୀ ନେତୃତ୍ୱ ଗଢ଼ି ତୋଳିବାର ଏକ ପ୍ରମୁଖ କେନ୍ଦ୍ର ଭାବେ ପରିଚିତ ହୋଇଥିଲା। ଔପନିବେଶିକ ଯୁଗର ଏହି ଦୁଇତଳା କୋଠାଟି ପ୍ରାୟ ୧୧୦୦ ବର୍ଗଫୁଟ୍ ଅଞ୍ଚଳରେ ପରିବ୍ୟାପ୍ତ। ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟ କଂଗ୍ରେସର ନେତୃତ୍ୱରେ ଓଡ଼ିଶାର ରାଜନୈତିକ ଆନ୍ଦୋଳନର ଏହା ଏକ ପ୍ରମୁଖ କେନ୍ଦ୍ର ଥିଲା। ଓଡ଼ିଶା ସରକାର ଐତିହ୍ୟ ସଂରକ୍ଷଣ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଆଇନ ଅନୁଯାୟୀ ଏହାକୁ ସଂରକ୍ଷିତ ସ୍ମାରକ ଭାବେ ଘୋଷଣା କରିଛନ୍ତି ଏବଂ ସମୟ ସମୟରେ ଏହି ପରିସରର ସଂରକ୍ଷଣ ଓ ବିକାଶ ପାଇଁ ପଦକ୍ଷେପ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଛି। ଆଶ୍ରମର ଭିତରେ ଏକ ଶିଳାଫଳକ ମାଧ୍ୟମରେ ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ ବୈଠକ କରୁଥିବା ସ୍ଥାନଟିକୁ ଚିହ୍ନିତ କରାଯାଇଛି। ଏଠାରେ ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଏକ ପ୍ରତିମୂର୍ତ୍ତି ମଧ୍ୟ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଛି। ଆଶ୍ରମର ଅଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ଅଂଶରେ ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଓଡ଼ିଶା ଗସ୍ତ ସମ୍ପର୍କିତ ଐତିହାସିକ ଫଟୋଚିତ୍ର ସହିତ ଓଡ଼ିଶାର ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ମାରକୀ ଓ ସ୍ମୃତିଚିହ୍ନ ପ୍ରଦର୍ଶିତ ହୋଇଛି ।
कटक स्थित स्वराज आश्रम एक ऐतिहासिक रूप से महत्वपूर्ण धरोहर स्थल है, जो कभी ओडिशा में स्वतंत्रता संग्राम की गतिविधियों का केंद्र था। यह महात्मा गांधी की यात्राओं का आधार रहा है, यहाँ राष्ट्रीय नेताओं की महत्वपूर्ण बैठकें आयोजित की गईं और आज यह एक संरक्षित स्मारक और संग्रहालय के रूप में भारतीय स्वतंत्रता आंदोलन में ओडिशा की भूमिका का जश्न मनाता है। स्वराज आश्रम महात्मा गांधी की ओडिशा यात्राओं और स्वराज आंदोलन से घनिष्ठ रूप से जुड़ा हुआ है। 1920 के दशक के आरंभ में असहयोग आंदोलन के दौरान यह आश्रम ओडिशा में स्वतंत्रता संग्राम की गतिविधियों का एक सक्रिय केंद्र था। महात्मा गांधी 22 मार्च, 1921 से शुरू हुई अपनी कटक यात्राओं के दौरान यहीं ठहरे थे और इसे अपनी बैठकों और योजनाओं के लिए आधार के रूप में इस्तेमाल करते थे। वे सुबह के समय पास के नदी-तटों से विशाल जनसभाओं को संबोधित करते थे। गांधी 1921 और 1946 के बीच कई बार ओडिशा लौटे और आश्रम में उनकी यात्राओं और स्वतंत्रता आंदोलन के अन्य नेताओं की यात्राओं को दर्शाने वाली लगभग 200 ऐतिहासिक तस्वीरें मौजूद हैं। स्वतंत्रता संग्राम के दौरान राजनीतिक गतिविधियों और रणनीति के केंद्र के रूप में कार्य करने के कारण, आश्रम ओडिशा में राष्ट्रवादी नेतृत्व के विकास के केंद्र के रूप में जाना जाने लगा। औपनिवेशिक काल की यह दो मंजिला इमारत लगभग 1100 वर्ग फुट में फैली हुई है और कभी भारतीय राष्ट्रीय कांग्रेस के नेतृत्व में ओडिशा की राजनीतिक गतिविधियों का केंद्र थी। ओडिशा सरकार ने इसे विरासत कानूनों के तहत संरक्षित स्मारक घोषित किया है और परिसर के संरक्षण और विकास के लिए समय-समय पर कार्य करती रही है। आश्रम के अंदर, एक पत्थर की शिला उस स्थान को चिह्नित करती है जहां गांधीजी सभाएं करते थे, और गांधीजी की एक प्रतिमा स्थापित है। आंतरिक सज्जा में गांधीजी की यात्राओं की तस्वीरें और ओडिशा के स्वतंत्रता आंदोलन से संबंधित अन्य यादगार वस्तुएं प्रदर्शित हैं।
