Welcome to Odisha State Archaeology
ଓଡ଼ିଶା ରାଜ୍ୟ ପ୍ରତ୍ନତତ୍ତ୍ୱକୁ ସ୍ୱାଗତ
ओडिशा राज्य पुरातत्व में आपका स्वागत है
About Trutiyadeva Temple
ତୃତୀୟଦେବ ମନ୍ଦିର ବିଷୟରେ
Trutiyadeva Temple के बारे में
Trutiyadeva Temple, Subarnapur, Cuttack
ତୃତୀୟଦେବ ମନ୍ଦିର, ସୁବର୍ଣ୍ଣପୁର , କଟକ
त्रुक्तियादिवा मंदिर, सुवर्णभूमि, कुट्टक
The Trutiyadeva Temple is a historically significant Hindu temple dedicated to Lord Jagannath, Balabhadra, and Subhadra, situated in Subarnapur village on the left bank of the Mahanadi River, near Ansupa Lake in Banki block of Cuttack district. It is an outstanding example of medieval Kalinga temple architecture and reflects the cultural influence of Jagannath worship outside Puri. The temple’s design showcases Kalingan temple architecture with rich carvings and a complete structure of vimana and jagamohana — relatively rare in rural Odisha. Its features include, Rekha Vimana: The tall, curvilinear spire over the sanctum (vimana) typical of Odishan temple design. Pidha Jagamohana: A tiered assembly hall attached to the sanctum. Detached Natamandapa: A separate festival or dance pavilion indicating ceremonial and cultural use. Compound Wall: The temple precinct is enclosed by a compound wall with an eastern pidha entrance. Decorative Sculptures: Ornamental motifs — including floral designs, kirtimukha, miniature chaitya motifs, musicians, animal processions, and mythical figures — embellish various parts of the temple. Parsvadevata Niches: Projections in front of these niches suggest that subsidiary shrines may have existed originally. The temple’s decorative motifs and sculptural details echo the elegance of Odisha’s medieval temple art.
ତୃତୀୟଦେବ ମନ୍ଦିର ଏକ ଐତିହାସିକ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିର ଅଟେ। ଏହା ଭଗବାନ ଜଗନ୍ନାଥ, ବଳଭଦ୍ର ଓ ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କୁ ସମର୍ପିତ। ଏହି ମନ୍ଦିର କଟକ ଜିଲ୍ଲାର ବାଙ୍କୀ ବ୍ଲକ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଅଂଶୁପା ହ୍ରଦ ନିକଟରେ ମହାନଦୀର ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଅବସ୍ଥିତ ସୁବର୍ଣ୍ଣପୁର ଗ୍ରାମରେ ରହିଛି। ଏହା ମଧ୍ୟଯୁଗୀୟ କଳିଙ୍ଗ ମନ୍ଦିର ସ୍ଥାପତ୍ୟର ଏକ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ନିଦର୍ଶନ ଏବଂ ପୁରୀ ବାହାରେ ଜଗନ୍ନାଥ ଉପାସନାର ସାଂସ୍କୃତିକ ପ୍ରଭାବକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରେ। ମନ୍ଦିରର ସ୍ଥାପତ୍ୟ ବିନ୍ୟାସରେ ସମୃଦ୍ଧ ଭାସ୍କର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଳଙ୍କରଣ ସହିତ କଳିଙ୍ଗ ମନ୍ଦିର ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଶୈଳୀର ସ୍ପଷ୍ଟ ପ୍ରତିଫଳନ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ବିମାନ ଓ ଜଗମୋହନର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ଥାପତ୍ୟଗତ ଗଠନ ଏହି ମନ୍ଦିରର ଏକ ବିଶେଷତ୍ୱ, ଯାହା ଗ୍ରାମୀଣ ଓଡ଼ିଶାରେ ତୁଳନାତ୍ମକ ଭାବେ ବିରଳ। ମନ୍ଦିରର ପ୍ରମୁଖ ସ୍ଥାପତ୍ୟଗତ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ହେଲା: ରେଖା ବିମାନ: ଗର୍ଭଗୃହ ଉପରେ ନିର୍ମିତ ଉଚ୍ଚ, ଶିଖରଯୁକ୍ତ ବିମାନ, ଯାହା ଓଡ଼ିଶାର ପାରମ୍ପରିକ ମନ୍ଦିର ସ୍ଥାପତ୍ୟର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ। ପୀଢ଼ା ଜଗମୋହନ: ଗର୍ଭଗୃହ ସହ ସଂଲଗ୍ନ ଏକ ପୀଢ଼ାକାର, ସ୍ତରୀଭୂତ ଛାତଯୁକ୍ତ ସଭାଗୃହ। ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ନାଟମଣ୍ଡପ: ମନ୍ଦିରର ମୁଖ୍ୟ ସଂରଚନାଠାରୁ ପୃଥକ ଭାବେ ନିର୍ମିତ ଏକ ଉତ୍ସବ କିମ୍ବା ନୃତ୍ୟ ମଣ୍ଡପ, ଯାହା ମନ୍ଦିରର ଧାର୍ମିକ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ଆଚାର-ଅନୁଷ୍ଠାନ ସହିତ ଏହାର ସମ୍ପୃକ୍ତିକୁ ସୂଚିତ କରେ। ପରିସର ପ୍ରାଚୀର: ମନ୍ଦିର ପରିସର ଏକ ପ୍ରାଚୀର ଦ୍ୱାରା ପରିବେଷ୍ଟିତ ଏବଂ ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଏକ ପୀଢ଼ାକାର ପ୍ରବେଶଦ୍ୱାର ରହିଛି। ଅଳଙ୍କାରିକ ଭାସ୍କର୍ଯ୍ୟ: ମନ୍ଦିରର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶରେ ପୁଷ୍ପାକୃତି ଅଳଙ୍କରଣ, କୀର୍ତ୍ତିମୁଖ, କ୍ଷୁଦ୍ର ଚୈତ୍ୟାକୃତି, ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ର ବଜାଉଥିବା ସଙ୍ଗୀତଜ୍ଞ, ପଶୁମାନଙ୍କ ଶୋଭାଯାତ୍ରା ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପୌରାଣିକ ଓ କାଳ୍ପନିକ ଚରିତ୍ରର ଭାସ୍କର୍ଯ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ମନ୍ଦିରର ଅଳଙ୍କାରିକ ନକ୍ସା, ଭାସ୍କର୍ଯ୍ୟଗତ ବିବରଣୀ ଏବଂ ସ୍ଥାପତ୍ୟର ବିଭିନ୍ନ ଉପାଦାନ ଓଡ଼ିଶାର ମଧ୍ୟଯୁଗୀୟ ମନ୍ଦିର କଳାର ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ, ସୂକ୍ଷ୍ମତା ଓ ଶୈଳୀଗତ ଉତ୍କର୍ଷକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରେ।
तृतीयदेव मंदिर एक ऐतिहासिक रूप से महत्वपूर्ण हिंदू मंदिर है जो भगवान जगन्नाथ, बलभद्र और सुभद्रा को समर्पित है। यह कटक जिले के बांकी ब्लॉक में अंशुपा झील के पास महानदी नदी के बाएं किनारे पर स्थित सुबर्णपुर गांव में स्थित है। यह मध्यकालीन कलिंग मंदिर वास्तुकला का एक उत्कृष्ट उदाहरण है और पुरी के बाहर जगन्नाथ पूजा के सांस्कृतिक प्रभाव को दर्शाता है। मंदिर की डिजाइन में समृद्ध नक्काशी और विमान और जगमोहन की पूर्ण संरचना के साथ कलिंग मंदिर वास्तुकला का उत्कृष्ट प्रदर्शन किया गया है - जो ग्रामीण ओडिशा में अपेक्षाकृत दुर्लभ है। इसकी विशेषताओं में शामिल हैं: रेखा विमान: गर्भगृह (विमान) के ऊपर स्थित ऊंचा, घुमावदार शिखर, जो ओडिशा के मंदिर डिजाइन की विशेषता है। पिधा जगमोहन: गर्भगृह से जुड़ा एक स्तरीय सभा कक्ष। अलग नटमंडप: एक अलग उत्सव या नृत्य मंडप जो औपचारिक और सांस्कृतिक उपयोग को दर्शाता है। परिसर: मंदिर परिसर एक परिसर की दीवार से घिरा हुआ है जिसमें पूर्वी पिधा प्रवेश द्वार है। सजावटी मूर्तियां: मंदिर के विभिन्न भागों को पुष्प डिजाइनों, कीर्तिमुख, लघु चैत्य आकृतियों, संगीतकारों, पशु जुलूसों और पौराणिक आकृतियों सहित अलंकृत रूपांकनों से सजाया गया है। पार्श्वदेवता आले: इन आलों के सामने उभरी हुई संरचनाएं यह संकेत देती हैं कि मूल रूप से सहायक मंदिर भी रहे होंगे। मंदिर के सजावटी रूपांकन और मूर्तिकला संबंधी बारीकियां ओडिशा की मध्यकालीन मंदिर कला की भव्यता को दर्शाती हैं।
Visitor Facilities
ପରିଦର୍ଶକ ସୁବିଧା
आगंतुक सुविधाएँ
Ensuring a Comfortable & Enriching Heritage Experience
ସୁନିଶ୍ଚିତ ହେଉଛି ଏକ ମନୋରମ ଏବଂ ସମୃଦ୍ଧ ଐତିହ୍ୟ ଅନୁଭବ
एक आरामदायक और समृद्ध विरासत अनुभव सुनिश्चित करना
🏛
Site Museum
ସାଇଟ୍ ସଂଗ୍ରହାଳୟ
साइट संग्रहालय

Explore rare Buddhist sculptures, seals, copper plates, and archaeological artifacts discovered during excavations.

ଖନନ ସମୟରେ ଆବିଷ୍କୃତ ବିରଳ ବୌଦ୍ଧ ମୂର୍ତ୍ତି, ମୋହର, ତମ୍ବା ପ୍ଲେଟ୍ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତ୍ୱିକ କଳାକୃତିଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖନ୍ତୁ ।

खुदाई के दौरान मिली दुर्लभ बौद्ध मूर्तियों, मुहरों, तांबे की प्लेटों और आर्कियोलॉजिकल चीज़ों को देखें ।

🧭
Informational Signage
ସୂଚନାଦାୟୀ ଫଳକ
सूचनात्मक संकेत

Clear display boards and interpretive panels provide historical insights across the monument complex.

ସ୍ପଷ୍ଟ ପ୍ରଦର୍ଶନୀ ବୋର୍ଡ ଏବଂ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ପ୍ୟାନେଲଗୁଡ଼ିକ ସ୍ମାରକୀ ସମ୍ପର୍କରେ ଐତିହାସିକ ବିବରଣୀ ପ୍ରଦାନ କରୁଛି ।

साफ़ डिस्प्ले बोर्ड और समझाने वाले पैनल पूरे स्मारक परिसर में ऐतिहासिक जानकारी देते हैं ।

🚶
Visitor Pathways
ପରିଦର୍ଶକ ପଥ
आगंतुक मार्ग

Designated walking paths allow safe and easy access to stupas, monasteries, and shrines.

ସ୍ତୂପ, ମଠ ଏବଂ ମନ୍ଦିରଗୁଡ଼ିକୁ ସୁବିଧାରେ ଏବଂ ନିରାପଦ ଭାବେ ପ୍ରବେଶ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ହୋଇଛି ସୁନ୍ଦର ପଦଯାତ୍ରୀ ପଥ ।

पैदल चलने के लिए बने रास्ते स्तूपों, मठों और पवित्र जगहों तक सुरक्षित और आसान पहुँच देते हैं ।

🚻
Basic Amenities
ମୌଳିକ ସୁବିଧା
साधारण सुविधाएं

Drinking water facilities, resting areas, and public conveniences are available for visitors.

ପରିଦର୍ଶକଙ୍କ ପାଇଁ ପାନୀୟ ଜଳ, ବିଶ୍ରାମ ସ୍ଥାନ ପରି ବିଭିନ୍ନ ସାର୍ବଜନୀନ ସୁବିଧା ଉପଲବ୍ଧ ।

विज़िटर्स के लिए पीने के पानी की सुविधा, आराम करने की जगह और पब्लिक सुविधाएं मौजूद हैं ।

🚗
Parking Facility
ପାର୍କିଂ ସୁବିଧା
पार्किंग सुविधा

Designated parking space is available near the entrance for private vehicles and tourist buses.

ଘରୋଇ ଯାନବାହନ ଏବଂ ପର୍ଯ୍ୟଟକ ବସ୍ ପାଇଁ ପ୍ରବେଶ ଦ୍ୱାର ନିକଟରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପାର୍କିଂ ସ୍ଥାନ ଉପଲବ୍ଧ ।

प्राइवेट गाड़ियों और टूरिस्ट बसों के लिए एंट्रेंस के पास तय पार्किंग की जगह मौजूद है ।

🛡
Protected Monument
ସଂରକ୍ଷିତ ସ୍ମାରକୀ
संरक्षित स्मारक

Maintained and preserved under national heritage protection for future generations.

ଭବିଷ୍ୟତ ପିଢ଼ି ପାଇଁ 'ଜାତୀୟ ଐତିହ୍ୟ ସୁରକ୍ଷା' ଅଧୀନରେ ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣ ଏବଂ ସଂରକ୍ଷଣ ସୁନିଶ୍ଚିତ ହେଉଛି ।

आने वाली पीढ़ियों के लिए नेशनल हेरिटेज प्रोटेक्शन के तहत मेंटेन और सुरक्षित रखा गया।

We request all visitors to help preserve this historic treasure by maintaining cleanliness and respecting the monument.

ଆମେ ସମସ୍ତ ପରିଦର୍ଶକଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରୁଛୁ ଯେ ସେମାନେ ସ୍ୱଚ୍ଛତା ବଜାୟ ରଖି ଏବଂ ସ୍ମାରକୀକୁ ସମ୍ମାନ ଜଣାଇ ଏହି ଐତିହ୍ୟ ସମ୍ପତ୍ତିର ସଂରକ୍ଷଣରେ ସହଯୋଗ କରନ୍ତୁ ।

हम सभी विज़िटर्स से रिक्वेस्ट करते हैं कि वे साफ़-सफ़ाई बनाए रखकर और स्मारक का सम्मान करके इस ऐतिहासिक खजाने को बचाने में मदद करें ।

Monument Details & Location
ସ୍ମାରକୀ ବିବରଣୀ ଏବଂ ସ୍ଥାନ
स्मारक का विवरण और स्थान
Experience Odisha’s sacred heritage at its heart
ହୃଦୟରେ ଅନୁଭବ କରନ୍ତୁ ଓଡ଼ିଶାର ପବିତ୍ର ଐତିହ୍ୟ
ओडिशा की पवित्र विरासत का अनुभव करें
Type of Monument
ସ୍ମାରକୀର ପ୍ରକାର
स्मारक का प्रकार

Kalingan style temple

କଳିଙ୍ଗ ଶୈଳୀର ମନ୍ଦିର

कलिंगन शैली का मंदिर

Notification & Date
ବିଜ୍ଞପ୍ତି ଓ ତାରିଖ
अधिसूचना एवं दिनांक

21st July 2015

21st July 2015

21st July 2015

Geo-Coordinates
ଭୌଗୋଳିକ ନିର୍ଦ୍ଦେଶାଙ୍କ
भौगोलिक निर्देशांक

Latitude:
Longitude:

ଅକ୍ଷାଂଶ:
ଦ୍ରାଘିମାଂଶ:

अक्षांश:
देशांतर:

Locality
ସ୍ଥାନ
स्थान

Subarnapur

ସୁବର୍ଣ୍ଣପୁର

सुवर्णभूमि

District
ଜିଲ୍ଲା
जिला

Cuttack

କଟକ

कटक

Date / Period
ତାରିଖ / କାଳ
तिथि / काल

17th-18th Century CE

17th-18th Century CE

17th-18th Century CE