Odisha State Archaeology | Government of Odisha

About Paschimesvara Temple

ପଶ୍ଚିମେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର ବିଷୟରେ

पश्चिमेश्वर मंदिर के बारे में

Paschimesvara Temple, Adhangagarah, Jagatsinghpur

ପଶ୍ଚିମେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର, ଅଢ଼ଙ୍ଗଗଡ଼, ଜଗତସିଂହପୁର

पश्चिमेश्वर मंदिर, अधंगागराह, जगतसिंहपुर

The Paschimeswar Temple near Adhangagarh in the Jagatsinghpur district is a significant, ancient Lord Shiva shrine known for its unique west-facing orientation and historical importance. The temple is dedicated to Lord Shiva, with a Shiva Lingam worshipped in the sanctum sanctorum. The main entrance faces west, which is an unusual orientation for temples, and this is the source of the name "Paschimeswar" (Lord of the West). There appear to be multiple temples with this name in Odisha. The temple is believed to date back to the 7th to 9th century AD. It features traditional Kalingan-style architecture. An older, excavated version of the temple is present adjacent to the current compound. The structure is reportedly a dilapidated structure, but worship remains active. The temple is a sacred place for devotees, especially during major festivals like Shivaratri and Kartika Purnima.

ଜଗତସିଂହପୁର ଜିଲ୍ଲାର ଅଢ଼ଙ୍ଗଗଡ଼ ନିକଟରେ ଅବସ୍ଥିତ ପଶ୍ଚିମେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କୁ ସମର୍ପିତ ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ଓ ଐତିହାସିକ ମହତ୍ତ୍ୱସମ୍ପନ୍ନ ଶୈବ ଦେବାଳୟ। ଏହି ମନ୍ଦିରର ବିଶେଷତା ହେଉଛି ଏହାର ପଶ୍ଚିମାଭିମୁଖୀ ଅବସ୍ଥିତି, ଯାହା ଏହାକୁ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମନ୍ଦିରଠାରୁ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପରିଚୟ ପ୍ରଦାନ କରିଛି। ଏହି ପଶ୍ଚିମାଭିମୁଖୀ ଅବସ୍ଥିତିରୁ ମନ୍ଦିରର ନାମ ‘ପଶ୍ଚିମେଶ୍ୱର’ ଅର୍ଥାତ୍ ‘ପଶ୍ଚିମ ଦିଗର ଈଶ୍ୱର’ ହୋଇଥିବା କୁହାଯାଏ। ମନ୍ଦିରର ଗର୍ଭଗୃହରେ ଏକ ଶିବଲିଙ୍ଗ ପୂଜିତ ହେଉଛନ୍ତି। ମନ୍ଦିରର ମୁଖ୍ୟ ପ୍ରବେଶଦ୍ୱାର ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ରହିଛି, ଯାହା ମନ୍ଦିର ସ୍ଥାପତ୍ୟରେ ଏକ ଅସାଧାରଣ ବିନ୍ୟାସ ଭାବେ ପରିଗଣିତ ହୁଏ। ଓଡ଼ିଶାରେ ‘ପଶ୍ଚିମେଶ୍ୱର’ ନାମରେ ଏକାଧିକ ମନ୍ଦିର ଥିବା ଜଣାଯାଏ। ମନ୍ଦିରରେ ପାରମ୍ପରିକ କଳିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଶୈଳୀର ପ୍ରଭାବ ପରିଲକ୍ଷିତ ହୁଏ। ବର୍ତ୍ତମାନର ମନ୍ଦିର ପରିସର ନିକଟରେ ଏହାର ଏକ ପୁରାତନ ଅବଶେଷ ମଧ୍ୟ ରହିଛି, ଯାହା ଖନନ ମାଧ୍ୟମରେ ଉନ୍ମୋଚିତ ହୋଇଥିବା କୁହାଯାଏ। ମନ୍ଦିରର ବର୍ତ୍ତମାନର ସଂରଚନାଟି ଜରାଜୀର୍ଣ୍ଣ ଅବସ୍ଥାରେ ଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ଏଠାରେ ପୂଜାର୍ଚ୍ଚନା ଏବେ ମଧ୍ୟ ନିୟମିତ ଭାବେ ଚାଲୁ ରହିଛି। ଏହି ମନ୍ଦିର ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ପବିତ୍ର ଧାର୍ମିକ ସ୍ଥଳୀ ଭାବେ ପରିଗଣିତ ହୁଏ। ବିଶେଷକରି ମହାଶିବରାତ୍ରି ଓ କାର୍ତ୍ତିକ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଭଳି ପ୍ରମୁଖ ପର୍ବପର୍ବାଣି ସମୟରେ ଏଠାରେ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ସମାଗମ ହୋଇଥାଏ।

जगतसिंहपुर जिले के अधांगगढ़ के पास स्थित पश्चिमेश्वर मंदिर, भगवान शिव का एक महत्वपूर्ण और प्राचीन तीर्थस्थल है, जो अपनी अनूठी पश्चिममुखी दिशा और ऐतिहासिक महत्व के लिए जाना जाता है। यह मंदिर भगवान शिव को समर्पित है, जिसके गर्भगृह में शिवलिंग की पूजा की जाती है। मंदिर का मुख्य द्वार पश्चिम दिशा की ओर है, जो मंदिरों के लिए एक असामान्य दिशा है, और इसी से इसका नाम "पश्चिमेश्वर" (पश्चिम के स्वामी) पड़ा है। ओडिशा में इस नाम के कई मंदिर प्रतीत होते हैं। माना जाता है कि यह मंदिर 7वीं से 9वीं शताब्दी ईस्वी के बीच का है। इसमें पारंपरिक कलिंगन शैली की वास्तुकला देखने को मिलती है। वर्तमान परिसर के पास ही मंदिर का एक पुराना, उत्खनित रूप मौजूद है। बताया जाता है कि यह संरचना जर्जर अवस्था में है, लेकिन यहाँ पूजा-अर्चना जारी है। यह मंदिर भक्तों के लिए एक पवित्र स्थान है, विशेष रूप से शिवरात्रि और कार्तिक पूर्णिमा जैसे प्रमुख त्योहारों के दौरान।

Visitor Facilities

ପରିଦର୍ଶକ ସୁବିଧା

आगंतुक सुविधाएँ

Ensuring a Comfortable & Enriching Heritage Experience

ସୁନିଶ୍ଚିତ ହେଉଛି ଏକ ମନୋରମ ଏବଂ ସମୃଦ୍ଧ ଐତିହ୍ୟ ଅନୁଭବ

एक आरामदायक और समृद्ध विरासत अनुभव सुनिश्चित करना

🏛

Site Museum

ସାଇଟ୍ ସଂଗ୍ରହାଳୟ

साइट संग्रहालय

Explore rare Buddhist sculptures, seals, copper plates, and archaeological artifacts discovered during excavations.

ଖନନ ସମୟରେ ଆବିଷ୍କୃତ ବିରଳ ବୌଦ୍ଧ ମୂର୍ତ୍ତି, ମୋହର, ତମ୍ବା ପ୍ଲେଟ୍ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତ୍ୱିକ କଳାକୃତିଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖନ୍ତୁ ।

खुदाई के दौरान मिली दुर्लभ बौद्ध मूर्तियों, मुहरों, तांबे की प्लेटों और आर्कियोलॉजिकल चीज़ों को देखें ।

🧭

Informational Signage

ସୂଚନାଦାୟୀ ଫଳକ

सूचनात्मक संकेत

Clear display boards and interpretive panels provide historical insights across the monument complex.

ସ୍ପଷ୍ଟ ପ୍ରଦର୍ଶନୀ ବୋର୍ଡ ଏବଂ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ପ୍ୟାନେଲଗୁଡ଼ିକ ସ୍ମାରକୀ ସମ୍ପର୍କରେ ଐତିହାସିକ ବିବରଣୀ ପ୍ରଦାନ କରୁଛି ।

साफ़ डिस्प्ले बोर्ड और समझाने वाले पैनल पूरे स्मारक परिसर में ऐतिहासिक जानकारी देते हैं ।

🚶

Visitor Pathways

ପରିଦର୍ଶକ ପଥ

आगंतुक मार्ग

Designated walking paths allow safe and easy access to stupas, monasteries, and shrines.

ସ୍ତୂପ, ମଠ ଏବଂ ମନ୍ଦିରଗୁଡ଼ିକୁ ସୁବିଧାରେ ଏବଂ ନିରାପଦ ଭାବେ ପ୍ରବେଶ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ହୋଇଛି ସୁନ୍ଦର ପଦଯାତ୍ରୀ ପଥ ।

पैदल चलने के लिए बने रास्ते स्तूपों, मठों और पवित्र जगहों तक सुरक्षित और आसान पहुँच देते हैं ।

🚻

Basic Amenities

ମୌଳିକ ସୁବିଧା

साधारण सुविधाएं

Drinking water facilities, resting areas, and public conveniences are available for visitors.

ପରିଦର୍ଶକଙ୍କ ପାଇଁ ପାନୀୟ ଜଳ, ବିଶ୍ରାମ ସ୍ଥାନ ପରି ବିଭିନ୍ନ ସାର୍ବଜନୀନ ସୁବିଧା ଉପଲବ୍ଧ ।

विज़िटर्स के लिए पीने के पानी की सुविधा, आराम करने की जगह और पब्लिक सुविधाएं मौजूद हैं ।

🚗

Parking Facility

ପାର୍କିଂ ସୁବିଧା

पार्किंग सुविधा

Designated parking space is available near the entrance for private vehicles and tourist buses.

ଘରୋଇ ଯାନବାହନ ଏବଂ ପର୍ଯ୍ୟଟକ ବସ୍ ପାଇଁ ପ୍ରବେଶ ଦ୍ୱାର ନିକଟରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପାର୍କିଂ ସ୍ଥାନ ଉପଲବ୍ଧ ।

प्राइवेट गाड़ियों और टूरिस्ट बसों के लिए एंट्रेंस के पास तय पार्किंग की जगह मौजूद है ।

🛡

Protected Monument

ସଂରକ୍ଷିତ ସ୍ମାରକୀ

संरक्षित स्मारक

Maintained and preserved under national heritage protection for future generations.

ଭବିଷ୍ୟତ ପିଢ଼ି ପାଇଁ 'ଜାତୀୟ ଐତିହ୍ୟ ସୁରକ୍ଷା' ଅଧୀନରେ ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣ ଏବଂ ସଂରକ୍ଷଣ ସୁନିଶ୍ଚିତ ହେଉଛି ।

आने वाली पीढ़ियों के लिए नेशनल हेरिटेज प्रोटेक्शन के तहत मेंटेन और सुरक्षित रखा गया।

We request all visitors to help preserve this historic treasure by maintaining cleanliness and respecting the monument.

ଆମେ ସମସ୍ତ ପରିଦର୍ଶକଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରୁଛୁ ଯେ ସେମାନେ ସ୍ୱଚ୍ଛତା ବଜାୟ ରଖି ଏବଂ ସ୍ମାରକୀକୁ ସମ୍ମାନ ଜଣାଇ ଏହି ଐତିହ୍ୟ ସମ୍ପତ୍ତିର ସଂରକ୍ଷଣରେ ସହଯୋଗ କରନ୍ତୁ ।

हम सभी विज़िटर्स से रिक्वेस्ट करते हैं कि वे साफ़-सफ़ाई बनाए रखकर और स्मारक का सम्मान करके इस ऐतिहासिक खजाने को बचाने में मदद करें ।

Monument Details & Location

ସ୍ମାରକୀ ବିବରଣୀ ଏବଂ ସ୍ଥାନ

स्मारक का विवरण और स्थान

Experience Odisha’s sacred heritage at its heart

ହୃଦୟରେ ଅନୁଭବ କରନ୍ତୁ ଓଡ଼ିଶାର ପବିତ୍ର ଐତିହ୍ୟ

ओडिशा की पवित्र विरासत का अनुभव करें

Type of Monument

ସ୍ମାରକୀର ପ୍ରକାର

स्मारक का प्रकार

Hindu monuments/sites

ହିନ୍ଦୁ ସ୍ମାରକ/ସ୍ଥଳ

हिंदू स्मारक/स्थल

Notification & Date

ବିଜ୍ଞପ୍ତି ଓ ତାରିଖ

अधिसूचना एवं दिनांक

8th Febuary 2019

Geo-Coordinates

ଭୌଗୋଳିକ ନିର୍ଦ୍ଦେଶାଙ୍କ

भौगोलिक निर्देशांक

Latitude:
Longitude:

ଅକ୍ଷାଂଶ:
ଦ୍ରାଘିମାଂଶ:

अक्षांश:
देशांतर:

Locality

ସ୍ଥାନ

स्थान

Adhangagarah

ଅଢ଼ଙ୍ଗଗଡ଼

अधंगागराह

District

ଜିଲ୍ଲା

जिला

Jagatsinghpur

ଜଗତସିଂହପୁର

जगतसिंहपुर

Date / Period

ତାରିଖ / କାଳ

तिथि / काल

7th-9th Century CE

Home ମୁଖ୍ୟ ପୃଷ୍ଠା मुख्य पृष्ठ