Odisha State Archaeology | Government of Odisha

About Suvarnesvara & Dvarabasini Temple

ସୁବର୍ଣ୍ଣେଶ୍ୱର ଓ ଦ୍ୱାରବାସିନୀ ମନ୍ଦିର ବିଷୟରେ

सुवर्णेश्वर और द्वारबासिनी मंदिर के बारे में

Suvarnesvara & Dvarabasini Temple, Chakabada Ghumuri, Sakuntalapur, Jajpur

ସୁବର୍ଣ୍ଣେଶ୍ୱର ଓ ଦ୍ୱାରବାସିନୀ ମନ୍ଦିର, ଚକବାଡା ଘୁମୁରୀ, ସକୁନ୍ତଲାପୁର, ଯାଜପୁର

सुवर्णेश्वर और द्वारबासिनी मंदिर, चकबाडा घुमुरी, सकुंतलापुर, जाजपुर

The site comprises two associated shrines—the Suvarnesvara Temple (Shaiva) and the Dvarabasini Temple (Shakta/guardian goddess)—forming a small temple cluster typical of Odisha’s medieval sacred landscapes. Though modest in scale, the complex is significant for understanding local temple networks around ancient Jajpur. Suvarnesvara: A Lord Shiva shrine, the name suggesting “Golden Lord” (Suvarna + Isvara), a common honorific in regional Shaiva traditions. Dvarabasini: A guardian goddess (Dvara-vasini, “she who resides at the threshold”), traditionally worshipped to protect the sacred precinct—often placed near entrances or as an associated shrine to a major temple. Built in the Kalinga temple tradition (likely pidha/rekha deula elements), though much of the superstructure is now ruinous or partially preserved. Scattered dressed stones, sculptural fragments, and foundation outlines indicate medieval construction, with later local repairs. The association of a Shaiva shrine with a guardian goddess reflects Shaiva–Shakta syncretism prevalent in coastal Odisha.

ଏହି ସ୍ଥଳୀରେ ପରସ୍ପର ସମ୍ପୃକ୍ତ ଦୁଇଟି ଦେବାଳୟ—ସୁବର୍ଣ୍ଣେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର ଏବଂ ଦ୍ୱାରବାସିନୀ ମନ୍ଦିର ଅବସ୍ଥିତ। ଏହି ଦୁଇ ଦେବାଳୟ ମିଶି ଓଡ଼ିଶାର ମଧ୍ୟଯୁଗୀୟ ପବିତ୍ର ଭୂଦୃଶ୍ୟରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ସାଧାରଣ କ୍ଷୁଦ୍ର ମନ୍ଦିର ସମୂହର ଏକ ଉଦାହରଣ ଗଠନ କରିଛି। ଆକାରରେ ଛୋଟ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ପ୍ରାଚୀନ ଯାଜପୁର ଅଞ୍ଚଳକୁ କେନ୍ଦ୍ର କରି ବିକଶିତ ସ୍ଥାନୀୟ ମନ୍ଦିର ଏହି ପରିସରର ବିଶେଷ ଐତିହାସିକ ଓ ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତ୍ୱିକ ମହତ୍ତ୍ୱ ରହିଛି। ସୁବର୍ଣ୍ଣେଶ୍ୱର: ସୁବର୍ଣ୍ଣେଶ୍ୱର ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କୁ ସମର୍ପିତ ଏକ ଶୈବ ଦେବାଳୟ। ‘ସୁବର୍ଣ୍ଣେଶ୍ୱର’ ନାମଟି ‘ସୁବର୍ଣ୍ଣ’ ଓ ‘ଈଶ୍ୱର’ ଶବ୍ଦର ସମ୍ମିଶ୍ରଣ, ଯାହାର ଅର୍ଥ ‘ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ ପ୍ରଭୁ’ ବା ‘ସୁବର୍ଣ୍ଣର ପ୍ରଭୁ’। ଆଞ୍ଚଳିକ ଶୈବ ପରମ୍ପରାରେ ଏପରି ନାମକରଣ ଏକ ସମ୍ମାନସୂଚକ ଉପାଧି ଭାବେ ପ୍ରଚଳିତ ଥିବା ଦେଖାଯାଏ। ଦ୍ୱାରବାସିନୀ: ଦ୍ୱାରବାସିନୀ ଜଣେ ରକ୍ଷାଦେବୀ ଭାବେ ପୂଜିତ। ‘ଦ୍ୱାରବାସିନୀ’ ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ‘ଦ୍ୱାରରେ ବାସ କରୁଥିବା ଦେବୀ’। ପବିତ୍ର ମନ୍ଦିର ପରିସରର ସୁରକ୍ଷା ଓ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଏପରି ଦେବୀଙ୍କୁ ପାରମ୍ପରିକ ଭାବେ ପୂଜା କରାଯାଏ। ସାଧାରଣତଃ ଏହି ପ୍ରକାରର ରକ୍ଷାଦେବୀଙ୍କ ମନ୍ଦିର ପ୍ରମୁଖ ମନ୍ଦିରର ପ୍ରବେଶପଥ ନିକଟରେ କିମ୍ବା ତାହାର ସହାୟକ ଦେବାଳୟ ଭାବେ ନିର୍ମିତ ହୋଇଥାଏ। ଏହି ମନ୍ଦିର ସମୂହ କଳିଙ୍ଗ ମନ୍ଦିର ସ୍ଥାପତ୍ୟ ପରମ୍ପରାରେ ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିବାର ସୂଚନା ମିଳେ। ବର୍ତ୍ତମାନ ଏହାର ଉପରିଭାଗର ଏକ ବଡ଼ ଅଂଶ ଧ୍ୱଂସାବଶେଷରେ ପରିଣତ ହୋଇଛି କିମ୍ବା ଆଂଶିକ ଭାବେ ସଂରକ୍ଷିତ ରହିଛି। ସ୍ଥଳୀରେ ରହିଥିବା ସୁସଜ୍ଜିତ ପଥର, ବିଭିନ୍ନ ଭାସ୍କର୍ଯ୍ୟ ଖଣ୍ଡ ଓ ଭିତ୍ତିଭୂମିର ଅବଶେଷ ଏଠାରେ ମଧ୍ୟଯୁଗୀୟ ନିର୍ମାଣର ପ୍ରମାଣ ପ୍ରଦାନ କରେ। ପରବର୍ତ୍ତୀ କାଳରେ ସ୍ଥାନୀୟ ସ୍ତରରେ ମରାମତି ଓ ପୁନରୁଦ୍ଧାର କାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ କରାଯାଇଥିବାର ସୂଚନା ମିଳେ। ଏକ ଶୈବ ଦେବାଳୟ ସହିତ ରକ୍ଷାଦେବୀଙ୍କ ଉପାସନାର ଏହି ସମ୍ପର୍କ ଉପକୂଳ ଓଡ଼ିଶାରେ ପ୍ରଚଳିତ ଶୈବ–ଶାକ୍ତ ସମନ୍ୱୟ ପରମ୍ପରାର ଏକ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ପ୍ରତିଫଳନ।

इस स्थल में दो संबंधित मंदिर हैं—सुवर्णेश्वर मंदिर (शैव) और द्वारबासिनी मंदिर (शाक्त/संरक्षक देवी)—जो ओडिशा के मध्यकालीन पवित्र परिदृश्यों की विशेषता वाले एक छोटे मंदिर समूह का निर्माण करते हैं। आकार में छोटा होने के बावजूद, यह परिसर प्राचीन जाजपुर के आसपास के स्थानीय मंदिर नेटवर्क को समझने के लिए महत्वपूर्ण है। सुवर्णेश्वर: भगवान शिव का एक मंदिर, जिसका नाम "स्वर्ण भगवान" (सुवर्ण + ईश्वर) का सुझाव देता है, जो क्षेत्रीय शैव परंपराओं में एक सामान्य सम्मानसूचक उपाधि है। द्वारबासिनी: एक संरक्षक देवी (द्वार-वासिनी, "वह जो दहलीज पर निवास करती है"), जिनकी परंपरागत रूप से पवित्र परिसर की रक्षा के लिए पूजा की जाती है—अक्सर प्रवेश द्वारों के पास या किसी प्रमुख मंदिर के सहायक मंदिर के रूप में स्थापित होती हैं। कलिंग मंदिर परंपरा में निर्मित (संभवतः पिधा/रेखा देउला तत्वों का उपयोग करते हुए), हालांकि ऊपरी संरचना का अधिकांश भाग अब खंडहर या आंशिक रूप से संरक्षित है। बिखरे हुए तराशे हुए पत्थर, मूर्तिकला के टुकड़े और नींव की रूपरेखा मध्यकालीन निर्माण और बाद में स्थानीय मरम्मत का संकेत देते हैं। किसी शैव मंदिर का संरक्षक देवी से जुड़ाव तटीय ओडिशा में प्रचलित शैव-शाक्त समन्वयवाद को दर्शाता है।

Visitor Facilities

ପରିଦର୍ଶକ ସୁବିଧା

आगंतुक सुविधाएँ

Ensuring a Comfortable & Enriching Heritage Experience

ସୁନିଶ୍ଚିତ ହେଉଛି ଏକ ମନୋରମ ଏବଂ ସମୃଦ୍ଧ ଐତିହ୍ୟ ଅନୁଭବ

एक आरामदायक और समृद्ध विरासत अनुभव सुनिश्चित करना

🏛

Site Museum

ସାଇଟ୍ ସଂଗ୍ରହାଳୟ

साइट संग्रहालय

Explore rare Buddhist sculptures, seals, copper plates, and archaeological artifacts discovered during excavations.

ଖନନ ସମୟରେ ଆବିଷ୍କୃତ ବିରଳ ବୌଦ୍ଧ ମୂର୍ତ୍ତି, ମୋହର, ତମ୍ବା ପ୍ଲେଟ୍ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତ୍ୱିକ କଳାକୃତିଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖନ୍ତୁ ।

खुदाई के दौरान मिली दुर्लभ बौद्ध मूर्तियों, मुहरों, तांबे की प्लेटों और आर्कियोलॉजिकल चीज़ों को देखें ।

🧭

Informational Signage

ସୂଚନାଦାୟୀ ଫଳକ

सूचनात्मक संकेत

Clear display boards and interpretive panels provide historical insights across the monument complex.

ସ୍ପଷ୍ଟ ପ୍ରଦର୍ଶନୀ ବୋର୍ଡ ଏବଂ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ପ୍ୟାନେଲଗୁଡ଼ିକ ସ୍ମାରକୀ ସମ୍ପର୍କରେ ଐତିହାସିକ ବିବରଣୀ ପ୍ରଦାନ କରୁଛି ।

साफ़ डिस्प्ले बोर्ड और समझाने वाले पैनल पूरे स्मारक परिसर में ऐतिहासिक जानकारी देते हैं ।

🚶

Visitor Pathways

ପରିଦର୍ଶକ ପଥ

आगंतुक मार्ग

Designated walking paths allow safe and easy access to stupas, monasteries, and shrines.

ସ୍ତୂପ, ମଠ ଏବଂ ମନ୍ଦିରଗୁଡ଼ିକୁ ସୁବିଧାରେ ଏବଂ ନିରାପଦ ଭାବେ ପ୍ରବେଶ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ହୋଇଛି ସୁନ୍ଦର ପଦଯାତ୍ରୀ ପଥ ।

पैदल चलने के लिए बने रास्ते स्तूपों, मठों और पवित्र जगहों तक सुरक्षित और आसान पहुँच देते हैं ।

🚻

Basic Amenities

ମୌଳିକ ସୁବିଧା

साधारण सुविधाएं

Drinking water facilities, resting areas, and public conveniences are available for visitors.

ପରିଦର୍ଶକଙ୍କ ପାଇଁ ପାନୀୟ ଜଳ, ବିଶ୍ରାମ ସ୍ଥାନ ପରି ବିଭିନ୍ନ ସାର୍ବଜନୀନ ସୁବିଧା ଉପଲବ୍ଧ ।

विज़िटर्स के लिए पीने के पानी की सुविधा, आराम करने की जगह और पब्लिक सुविधाएं मौजूद हैं ।

🚗

Parking Facility

ପାର୍କିଂ ସୁବିଧା

पार्किंग सुविधा

Designated parking space is available near the entrance for private vehicles and tourist buses.

ଘରୋଇ ଯାନବାହନ ଏବଂ ପର୍ଯ୍ୟଟକ ବସ୍ ପାଇଁ ପ୍ରବେଶ ଦ୍ୱାର ନିକଟରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପାର୍କିଂ ସ୍ଥାନ ଉପଲବ୍ଧ ।

प्राइवेट गाड़ियों और टूरिस्ट बसों के लिए एंट्रेंस के पास तय पार्किंग की जगह मौजूद है ।

🛡

Protected Monument

ସଂରକ୍ଷିତ ସ୍ମାରକୀ

संरक्षित स्मारक

Maintained and preserved under national heritage protection for future generations.

ଭବିଷ୍ୟତ ପିଢ଼ି ପାଇଁ 'ଜାତୀୟ ଐତିହ୍ୟ ସୁରକ୍ଷା' ଅଧୀନରେ ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣ ଏବଂ ସଂରକ୍ଷଣ ସୁନିଶ୍ଚିତ ହେଉଛି ।

आने वाली पीढ़ियों के लिए नेशनल हेरिटेज प्रोटेक्शन के तहत मेंटेन और सुरक्षित रखा गया।

We request all visitors to help preserve this historic treasure by maintaining cleanliness and respecting the monument.

ଆମେ ସମସ୍ତ ପରିଦର୍ଶକଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରୁଛୁ ଯେ ସେମାନେ ସ୍ୱଚ୍ଛତା ବଜାୟ ରଖି ଏବଂ ସ୍ମାରକୀକୁ ସମ୍ମାନ ଜଣାଇ ଏହି ଐତିହ୍ୟ ସମ୍ପତ୍ତିର ସଂରକ୍ଷଣରେ ସହଯୋଗ କରନ୍ତୁ ।

हम सभी विज़िटर्स से रिक्वेस्ट करते हैं कि वे साफ़-सफ़ाई बनाए रखकर और स्मारक का सम्मान करके इस ऐतिहासिक खजाने को बचाने में मदद करें ।

Monument Details & Location

ସ୍ମାରକୀ ବିବରଣୀ ଏବଂ ସ୍ଥାନ

स्मारक का विवरण और स्थान

Experience Odisha’s sacred heritage at its heart

ହୃଦୟରେ ଅନୁଭବ କରନ୍ତୁ ଓଡ଼ିଶାର ପବିତ୍ର ଐତିହ୍ୟ

ओडिशा की पवित्र विरासत का अनुभव करें

Type of Monument

ସ୍ମାରକୀର ପ୍ରକାର

स्मारक का प्रकार

Hindu monuments/sites

ହିନ୍ଦୁ ସ୍ମାରକ/ସ୍ଥଳ

हिंदू स्मारक/स्थल

Notification & Date

ବିଜ୍ଞପ୍ତି ଓ ତାରିଖ

अधिसूचना एवं दिनांक

10th April 2002

Geo-Coordinates

ଭୌଗୋଳିକ ନିର୍ଦ୍ଦେଶାଙ୍କ

भौगोलिक निर्देशांक

Latitude:
Longitude:

ଅକ୍ଷାଂଶ:
ଦ୍ରାଘିମାଂଶ:

अक्षांश:
देशांतर:

Locality

ସ୍ଥାନ

स्थान

Sakuntalapur

ସକୁନ୍ତଲାପୁର

शकुंतलापुर

District

ଜିଲ୍ଲା

जिला

Jajpur

ଯାଜପୁର

जाजपुर

Date / Period

ତାରିଖ / କାଳ

तिथि / काल

19th Century CE

Home ମୁଖ୍ୟ ପୃଷ୍ଠା मुख्य पृष्ठ